De reis die we ‘leven’ noemen (deel 3/3)

Volgend in de voetafdrukken van vele anderen, was mijn missie op Samos om een glimlach op het gezicht van mensen te brengen en hen iets van hoop te geven dat dingen beter zullen worden. Mijn ervaringen hebben me geholpen om dat voor elkaar te krijgen, maar wat ik me niet had gerealiseerd was hoe geweldig de mensen zijn die ik onderweg ontmoette en me hielpen om me te laten slagen in deze missie. Met alle pijn en lijden in Samos is de enige hoop die ik er uit haalde, dat er mensen zijn hier die net als ik hetzelfde verschil willen maken in het leven van deze mensen. Met hun hulp was ik in staat om een moment te creëren in mijn leven dat de tijd zal overstijgen en onuitwisbaar is in mijn hoofd en hart.

Daarom kan ik, alias “Charlie”, niet met goed fatsoen dit blog eindigen zonder mijn engelen van Stichting Bootvluchteling te bedanken. Aan het medisch team, in het bijzonder Lisanne de Graaff, Susanne Leenders, Willemijn Hollander, Arne Holman, en Christiane Deflandre, jullie hebben in je eentje meer gedaan voor mij als toekomstige arts dan ik me ooit heb kunnen voorstellen. Onze gezamenlijke ervaring zal tijd overstijgen. Ik dank jullie hartelijk voor wat jullie hebben gedaan voor mijn mensen. Aan het melk, thee en vooral sapteam, in het bijzonder Dieuwertje de Graaff, Zoe Roberts, en Rozemijn Aalpoel; wie had ooit gedacht dat sappakjes zoveel glimlachen kon veroorzaken in zulke moeilijke momenten. Jullie passie en werk voor de vluchtelingen, vooral voor de kinderen, zal worden herinnerd. Aan de kapiteins die ons schip drijvende hielden, Frederieke van Dongen en Corien Tiemersma, jullie drang om te dienen was mijn persoonlijke reminder dat de geest van Fern Holland en mijn tante Salwa doorleeft in jullie beiden. Aan de talloze Samaritanen, vrijwilligers en burgers van Samos; de wereld mag jullie vergeten zijn, maar ik zal jullie nooit vergeten. Jullie hebben meer gedaan voor deze mensen dan hun overheden voor hen hebben gedaan. Als laatste, tegen de vluchtelingen van over de hele wereld die ik heb ontmoet. Kameroen, Algerije, Marokko, Iran, Koerdistan, Afghanistan, Ethiopië, Irak, Pakistan en Syrië zijn hier allemaal vertegenwoordigd. Ik voel me nederig dat ik in staat was om op kleine schaal te ervaren welke reis jullie allemaal doormaken. Jullie verhalen leven door in jullie en in alle mensen die jullie hebben geraakt tijdens jullie leven. Betere tijden wachten.

Laten we nooit vergeten wat het belangrijkste nummer is: 1. We zijn één menselijk ras en wat onze verschillen ook zijn, we zijn één familie die deze reis samen onderneemt; de reis die we leven noemen, waarin we onuitwisbare momenten zoeken die we de rest van ons leven onthouden.

Warme groet,

Salam Al-Omaishi
E-mail: salam.al-omaishi@ucdconnect.ie
MB BCh BAO University College Dublin (Expected 2019)
MS BME University of Michigan

Voor meer informatie over de oorlog van Fern Holland, lees het New York Times artikel van Elizabeth Rubin via onderstaande link:
http://www.nytimes.com/…/19/magazine/fern-hollands-war.html…

Tekst: Salam Al-Omaishi
Foto: Bas Bakkenes

De reis die we ‘leven’ noemen (deel 2/3)

In 2007 en 2008 bezocht ik Aleppo in Syrië. Ik liep er door de straten, bezocht de beroemde markt, bekeek het prachtige kasteel, en maakte vrienden voor het leven, waarvan velen gevlucht zijn langs hetzelfde pad waarop ik me nu bevindt als vrijwilliger. In 2009 bezocht ik Irak voor de eerste keer. Ik zag de muren die veel wijken in Bagdad scheiden, muren die zorgen dat wat voor mijn neven en nichten ooit een kwartier rijden naar school was, oploopt tot anderhalf uur. In 2011 kwam ik in de zomer terug en zag ik mensen wonen zonder elektriciteit terwijl het meer dan 60 graden Celsius was. Ik zat in een taxi met een literfles ijs en zag het smelten in nog geen tien minuten. Ik bezocht Babylon en in pure, gelukzalige stilte zag ik de zon over de Eufraat ondergaan, terwijl ik me afvroeg waarom een plaats die zo mooi was, zoveel pijn moest doorstaan. Ik had diezelfde gevoelens toen ik de zon zag zakken boven de bergen van Samos, op de laatste dag van mijn shift.

Tekst: Salam Al-Omaishi
Foto: Bas Bakkenes

De reis die we ‘leven’ noemen (deel 1/3)

De gemiddelde levensverwachting op aarde is 71 jaar. Dat betekent dat als we geluk hebben, we in totaal maar liefst 0,00000158% van de geschiedenis meemaken van deze planeet. Afgaande op de cijfers, is de onbelangrijkheid van ons leven echt spectaculair. Dat gezegd hebbende, is de pracht van het leven zoals we dat allemaal ervaren dat het ons ervaringen biedt die deze tijd overstijgen. Deze momenten zijn onuitwisbaar in onze hoofden en harten en daarmee kunnen ze toekomstige generaties beïnvloeden, gedurende een lange periode.

Twee weken. Zo lang is de tijd die ik in Samos doorbracht, werkend voor het medisch team van Stichting Bootvluchteling als vertaler, waarbij ik wat ik heb geleerd gedurende mijn leven als een Iraakse Syriër kan koppelen aan mijn medische training op University College Dublin. Ik maak me geen enkele illusie; twee weken is een korte periode. Ik wist al toen ik aankwam dat ik de meer dan 1700 mensen die in Samos leven niet kon brengen naar hun gewenste bestemming. Ik wist dat ik de meer dan 700 mensen die in tenten leven, met temperaturen die het vriespunt naderen ’s nachts, niet kan brengen naar een warm huis. Ik kon de regen die ik elke dag zag niet stoppen, de regen die hun kleren, dekens, papieren en vooral hun waardigheid en zelfbewustzijn verzoop. Ik kon de gaten niet maken in de tenten, die er voor zorgden dat veel vluchtelingen het risico lopen van onderkoeling, zo erg dat ze vuren maken in deze tenten, zelfs al lopen ze het risico van koolmonoxidevergiftiging. Er zijn meer dan 60.000 vluchtelingen in Griekenland; sommigen zijn er al meer dan zeven maanden. Er zijn kinderen wiens eerste levensherinneringen zijn dat ze opgroeiden in een pseudo-gevangenis, voetballend buiten onze medische post. Een simpele rekensom vertelt ons dat als slechts vijf landen elk 12.000 vluchtelingen accepteerden, dit Griekse probleem zou zijn opgelost. Het Big House van Michigan waar ik woonde, huisvest elke zaterdag in het najaar 110.000 mensen voor een American Football-wedstrijd. Ik wijs de stelling af dat dit een onoplosbaar probleem is. Angst is de enige belemmering in het oplossen van deze humanitaire crisis.

Tekst: Salam Al-Omaishi
Foto: Bas Bakkenes

Uitzichtloze situatie leidt tot suïcidepogingen in Griekse opvangkampen

Drie mannen hebben gisteren in Griekenland een suïcidepoging gedaan. De suïcidepogingen worden op dit moment door de autoriteiten onderzocht. De extreme weersomstandigheden zorgen ervoor dat psychische klachten in extreme mate onder vluchtelingen toenemen.

Automutilatie
Bijna dagelijks verzorgt Stichting Bootvluchteling in Griekenland mensen die in hun wanhoop zijn overgegaan op automutilatie. Mensen hebben snijwonden over hun armen en borst. De onzekerheid, de uitzichtloosheid en de hieruit voortvloeiende frustraties leiden regelmatig tot gevechten in de kampen.

Weer doden in vluchtelingenkampen
Afgelopen dinsdag is een 21-jarige Egyptenaar omgekomen in kamp Moria op Lesbos. De jongen werd door zijn vrienden gevonden in zijn tent. De Egyptenaar stierf voordat de artsen van Stichting Bootvluchteling hem verder konden helpen. Ook op Samos overleed gisteren een man uit Irak, een vader van drie kinderen. Op dit moment zijn beide doodsoorzaken nog onduidelijk. Het is nog niet duidelijk of de slachtoffers als gevolg van psychische klachten zijn overleden.

Ziekten continue factor
Mensen leven dagenlang in de kou en regen. Ziekten als verkoudheid, griep zijn hier een constante factor. Deze omstandigheden zorgen ook voor psychosomatische klachten, waaronder stress en paniekaanvallen. “We zien mensen met een temperatuur van <35 graden”, zegt Anja Holwerda, medisch coördinator van Stichting Bootvluchteling op Lesbos. Miskramen, schurft, gebroken ledematen en nierstenen komen daarnaast voor.

Vluchtelingenkampen zijn overvol
Vluchtelingenkamp Moria op Lesbos zit overvol. Zo’n 5000 mensen verblijven in een kamp dat geschikt is voor 700 mensen. Hierdoor zijn vluchtelingen genoodzaakt te slapen in kleine koepeltentjes in plaats van officiële tenten van de UNHCR. Het is geen keuze van de mensen zelf om in dunne tentjes te slapen, er is geen andere mogelijkheid.

Zorgsysteem ingezakt
Een functionerend zorgsysteem op de Griekse eilanden ontbreekt. Dit geldt zowel voor de Grieken zelf als voor de vluchtelingen. Ziekenhuis en artsen kunnen de werkdruk niet meer aan. Wachttijden voor een behandeling in een ziekenhuis kunnen oplopen tot een aantal maanden. Een twintigtal Nederlandse arts vrijwilligers van Stichting Bootvluchteling doen dagelijks medische controles in de vluchtelingenkampen op Samos en Lesbos.

Bijzondere ontmoetingen op Samos

Na een klein tekort aan vrijwilligers tijdens de feestdagen is het team weer begonnen met de kinderactiviteiten. Kunst, schminken, puzzels, lezen en armbandjes maken staan allemaal op de agenda en de kinderen gaan met stralende gezichten (soms met een vlinder er op) weg. Het onderwijsprogramma voor minderjarigen gaat ook goed, van gesprekken over privacy op Facebook tot lessen over breuken, pizza-style.

Het moeilijkst is om een samenvatting te geven van alle ontmoetingen die ik tijdens mijn verblijf hier heb gehad. Het zijn indrukken die moeilijk uit te leggen zijn. Ik ben dankbaar voor de Koerdische karateleraar die ons zijn deskundige bewegingen liet zien en ons er zelfs een aantal leerde. Hij is één van de groep betrouwbare en onvermoeibare tolken en algemene helpers. Tot deze groep behoort ook een meneer die al meer dan zes maanden wacht om herenigd te worden met zijn kinderen in Oostenrijk. Hij is hier alleen. Het is altijd fijn als hij met ons komt babbelen en vraagt om de allerlaatste kop thee van de avond. Ik herinner me ook het moment toen ik in de regen terug liep naar de auto en langs drie vluchtelingen liep. Eén van hen bood mij zijn poncho aan, ik kon het nauwelijks geloven. Deze vriendelijkheid is krankzinnig en bijzonder tegelijk. Ik hoop dat er een dag komt dat iemand zijn jas zal aannemen wanneer hij het aanbiedt en dat het niet zo erg zal zijn.

Tekst: Zoe Roberts
Foto: Stockfoto

Medische team op Samos draait dag en nacht om de hulp te bieden die nodig is

Het weer is op het moment de grootste zorg. Onweersbuien worden afgewisseld met droge, koude dagen en nachten met temperaturen onder nul. Tenten zijn overstroomd door hevige regenval. De strenge waarschuwingen over het weer in het noorden van Griekenland treffen Lesbos zichtbaar met zijn sneeuw bedekte kampen, maar het is niet genoeg om de noodtoestand op Samos af te roepen. De plaatselijke weersvoorspellingen zouden zo’n actie ook moeten rechtvaardigen. Dit scenario verslechtert door het teleurstellende nieuws dat de poging om hotelkamers voor honderden mensen tijdens de winter te huren, is mislukt.

Het medische team van Stichting Bootvluchteling werkt dag en nacht. Het team draait extra ochtenddiensten wanneer dat nodig is. Daarnaast organiseren zij de medische voorraad en houden de voortgang bij van patiënten die een specialist of langdurige zorg nodig hebben. Dit alles naast de dagelijkse noodzakelijke taken. Ondanks dat ze het druk hebben was het ontroerend te zien dat één van onze dokters, Lisanne de Graaff, een patiënt vergezelde naar het ziekenhuis na een traumatisch incident en de hele nacht bij haar bleef. Het is wellicht onalledaags, maar het laat zien dat vrijwilligers meer dan bereid zijn verder te gaan dan van ze verwacht wordt om bescherming te bieden waar nodig.

Tekst: Zoe Roberts
Foto: Stockfoto

Overeenkomsten en verschillen

Afgelopen zomer gaf ik in de opvang voor alleenstaande minderjarige vluchtelingen een aantal lessen over culturele diversiteit. De onderwerpen waren homoseksualiteit en genderrollen. Absoluut interessante onderwerpen om met zestien- tot achttien jarige jongens uit Syrië, Afghanistan en Pakistan te bespreken. Afgelopen week ging ik weer naar Samos, maar deze keer was ik vrijwilliger in het vluchtelingenkamp, waar momenteel tweeduizend mensen verblijven. Elke dag zag ik dezelfde gezichten. De mensen die rond de melk en thee distributie hangen zijn degenen die op zoek zijn naar sociale contacten. En misschien ook degenen die geen familie op Samos hebben. De indruk die vooral is blijven hangen zijn niet de culturele verschillen, die zo vaak benadrukt worden in het vluchtelingen debat dat voornamelijk focust op cultuurverschillen. Voor mij sprongen de overeenkomsten er meer uit.

Sommige mensen zijn vriendelijk, anderen iets minder vriendelijk. Sommigen zijn bescheiden, anderen hebben een grote mond. Sommige zijn erg sociaal en spraakzaam, anderen erg verlegen. Sommigen lijken depressief, anderen maken constant grapjes. Sommigen hebben veel kennis, anderen hebben minder te vertellen. Sommigen zijn erg trots en zelfverzekerd, anderen erg onzeker. Sommigen laten hun emoties zien, anderen zijn veel meer gesloten. Sommigen zijn bang voor de toekomst, anderen zijn erg positief. Sommigen hebben erg rigide ideeën, anderen zijn meer ruimdenkend. Sommigen hebben grote ambities, anderen zijn een beetje lui. En als je ze goed behandelt, behandelen ze jou goed. Er waren zelfs een paar hipsters onder de vluchtelingen. Kun je het je voorstellen, hoe moeilijk het is om een hipster te blijven terwijl je in een vluchtelingenkamp zit? En er wordt zelfs gediscrimineerd binnen de kampgemeenschap, zoals wij dat ook doen. We hoorden de Syrische kinderen zeggen: ‘African no good’ of ‘Afghan no good’. Blijkbaar is discriminatie iets wat zowel wij als de vluchtelingen moeten afleren.

Ik denk dat de mensen in het vluchtelingenkamp op Samos behoorlijk vergelijkbaar zijn met de mensen die ik ken in Nederland. Het grootste verschil is denk ik dat wij de vrijheid hebben om te bewegen, meer rechten die ons beschermen, een dak boven ons hoofd, dichter bij onze families leven, een baan hebben en de kans te studeren, de mogelijkheid hebben om te kiezen hoe onze toekomst eruit ziet, en waarschijnlijk minder vreselijke dingen hebben ervaren in ons leven. Voor mij is dat het grootste verschil.

Tekst: Marcella van Dongen
Foto: Marcella van Dongen

Het werk

Onlangs waren we betrokken bij een complexe medische situatie in het kamp. Het was een probleem dat we al aan zagen komen, maar ondanks onze inspanningen om voorbereid te zijn, konden we nergens op het eiland de medicatie vinden die we nodig hadden. Toen, tijdens een verder rustige shift, arriveerde een jonge patiënte in de armen van haar vader. Ze was ernstig ziek.

Ik zal nooit vergeten wat er die avond gebeurde, noch het gevoel van doelgerichtheid en eenheid in ons team. Wij medici bekommerden ons om het kind en samen met onze tolk kregen we het verhaal op een rijtje. Onze coördinator en co-coördinator slaagden erin de enorme bureaucratie te managen die samenhing met de transfer naar een ziekenhuis, door ook de gevoelige relaties met de beslissers in het kamp in te zetten. Uiteindelijk lukte het allemaal en vertrokken we met ons patiëntje naar het lokale ziekenhuis.

Snel schakelen
We brachten de volgende dag door met bespreken wat we zouden kunnen doen om te zorgen dat het meisje en haar familie de hulp kregen die ze nodig hebben. Berichten en telefoontjes gingen heen en weer. Ideeën en updates. Er was verduidelijking nodig over wat we wel en niet kunnen doen, de verschillende gevoeligheden die we in acht moeten nemen, en de risico’s bij het negeren van deze aspecten. Later die middag kreeg ik een bericht van onze coördinator, ziek thuis met een erge verkoudheid, dat het meisje hopelijk de volgende dag naar Athene zou gaan. Ze was ook aan het werk om een back-up plan te hebben, om de familie in een hotelkamer te krijgen, aangezien ze momenteel in een van de kleine tenten leefden, die tussen de rijen containers te vinden zijn.

Zo enorm veel hing af van niet opgeven, niet toegeven aan de frustraties hier. Ik was toevallig de eerste dokter die deze familie zag toen ze in het kamp kwamen. Er was geen twijfel mogelijk wat betreft de urgentie in de ogen van de vader: ze waren de medicatie van het meisje onderweg kwijtgeraakt. Hij was bezorgd. Ik heb nog nooit zo veel verantwoordelijkheid gevoeld als een dokter – en ik heb nog nooit deel uitgemaakt van een team dat zo hard werkte om zelfs maar minimale zorg te regelen vergeleken met wat we zelf zouden verwachten voor de mensen waar wij om geven. Gelukkig zijn de zaken voor deze familie verbeterd, maar niet zonder nieuwe hindernissen en dagelijkse terugval.

Opluchting
Het is mijn laatste dag hier en het is moeilijk om alles los te laten. De avond van die noodsituatie, nadat we eindelijk het meisje naar het ziekenhuis hadden gekregen, gingen mijn collega en ik iets drinken. Ik voelde me blij, maar als ik nu terugkijk denk ik dat ik simpelweg opgelucht was. Toen we onze biertjes kregen stelde ik voor te proosten. Het verbaasde me omdat ik dat van te voren niet bedacht had; het kwam er gewoon uit: “op het werk!”

Tekst: Scott Nelson – Arts
Foto: Stockfoto BRF

Sneeuw en een gevoelstemperatuur van -9 graden op Samos

Na een goede start van de week, met een blauwe lucht en stralende zon, begon het weer te veranderen. Een grote storm maakte iedereen wakker afgelopen nacht. Een grote hoeveelheid regen stortte uit de hemel en de onweer en bliksem maakte alles nog dramatischer. Eén van onze vertalers gaf aan dat het water behoorlijk hoog stond in zijn tent en dat een groot deel van zijn spullen zijn doorweekt. Veel vluchtelingen zijn helemaal natgeregend en kunnen geen droge slaapplek vinden. Alleen de regen is niet het grootste probleem. Het gaat namelijk vriezen op Samos met een gevoelstemperatuur rond de -9 graden.

Het is lastig voor de medewerkers van Stichting Bootvluchteling om zich voor te bereiden op de kou die gaat komen, omdat er weinig spullen ter beschikking zijn. Er zijn een aantal warmtedekens, thee en warmwaterflessen die in de avond en nacht worden uitgedeeld. Daarnaast zijn er laatst een aantal verwarmingstoestellen geplaatst naast de medische mobiele kliniek. Helaas is het niet genoeg om alle vluchtelingen met deze bizarre omstandigheden te helpen.

In de medische mobiele kliniek werken veel vrijwilligers met diverse achtergronden. Een groot gedeelte van deze vrijwilligers zorgt ook voor het onderwijsprogramma en deelt luiers, melk en thee uit. Gezamenlijk werken zij in een kleine ruimte en is het belangrijk om flexibel en behulpzaam te zijn naar elkaar toe. Ook de vertalers maken zichzelf erg nuttig. Verkoudheden en hoofdpijnen worden verholpen door handen-en-voeten communicatie. Grotere gezondheidsproblemen vereisen een zorgvuldigere manier van communiceren.

Sommige vluchtelingen dachten dat de aankomst in Europa meer zekerheid zou bieden voor een betere gezondheidszorg dan in hun eigen land. Niet wetende dat de zorg in het kamp beperkt is en lang niet alles mogelijk is. Gelukkig kan stichting Bootvluchteling doorverwijzen naar een lokaal ziekenhuis. De wachttijd kan echter oplopen tot een paar weken, of zelfs maanden voor de minder acute problemen.

Het medische team van Stichting Bootvluchteling bestaat nu uit twee Nederlandse dokters, een Belgische/Italiaanse verpleegster en een medische student uit Amerika die Arabisch spreekt. Het is bijzonder om te zien hoe dit enthousiaste team werkt. Samen zorgen zij voor een hoop energie in tijden van noodweer en intense avonden in de medische mobiele kliniek.

Onderstaande video is opgenomen door Frederieke van Dongen, coördinator op Samos, en laat de bizarre weersomstandigheden zien.

 

Samos: 5 maanden later (deel 2)

In Amerika heb ik contact gehouden met een paar vluchtelingenfamilies waarmee ik bevriend ben geraakt tijdens mijn verblijf op het eiland. Hierdoor wist ik een beetje wat ik kon verwachten. Maar ik was alsnog geschokt toen ik terugkwam. Ten eerste is het erg koud. Toen ik er in juli was, kon ik me niets ergers voorstellen dan slapen in een tent waar het 40 graden was. Nu verlang ik naar die dagen. Voor een vluchteling in een tent is er geen mogelijkheid om warm te worden. Kun je het je voorstellen? Koud of bevroren de hele dag? Elke dag?
Hoewel het kamp in de zomer al overbevolkt was met honderden mensen, zijn er nog veel meer nieuwe mensen bij gekomen. Het terrein is uitgebreid en de nieuwe tenten zijn op een ongelijke ondergrond op pallets geplaatst. Dit alles op een modderig terrein met grote kuilen, waarin je gemakkelijk kunt vallen, zeker gedurende de pikzwarte nachten. ‘s Nachts zie je mensen rond een vuur samenkomen. In andere kampen zijn vuurtjes als deze uit de hand gelopen, met gewonden en zelfs doden tot gevolg. Ik vind het heel moeilijk om dit gedeelte van het kamp te zien…

‘s Nachts doe ik mijn ogen dicht en bid ik dat waar de volgende stop in hun reis ook is, dat het een stap is naar een beter leven. Een warm bed, een leven in vrijheid, een leven met hoop.