Het beeldschone Griekse eiland Lesbos is niet alleen wat je op ansichtkaarten ziet, maar voor velen ook de toegangspoort tot Fort Europa. Voor al diegenen die de meest afschuwelijke omstandigheden ontvluchten, waaronder oorlogen in Syrië, Irak, Afghanistan; marteling en seksslavernij in Libië; dreigingen in landen als Pakistan en Somalië; onderdrukking door regimes in Iran en Egypte, en genocide en verstikkende armoede van Noord-Afrika tot Centraal-Azië. Volgens cijfers van de United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) zijn er wereldwijd 65,6 miljoen mensen op de vlucht, het hoogste aantal sinds het eind van de Tweede Wereldoorlog. Duizenden komen via Lesbos,  het op twee na grootste eiland van Griekenland. Het staat tevens bekend als de grootste openluchtgevangenis van het oostelijk Egeïsche gebied. Vanaf de oostkant van het eiland kun je aan de overkant van de Egeïsche zee Turkije duidelijk zien liggen. Het noordpunt is maar 8 kilometer van de Turkse kust verwijderd. Op het hoogtepunt van de migratiecrisis in 2015 hebben meer dan 1 miljoen mensen de gevaarlijke reis in ongeschikte rubberbootjes overleefd nadat ze minstens 1000 euro betaald hadden. Lesbos is tevens kerkhof voor de duizenden lichamen die op haar prachtige kustlijn zijn aangespoeld. En het is een hel voor duizenden vrouwen, mannen en kinderen die onder armzalige omstandigheden vastzitten, waarbij ze grote kans lopen op nog meer lichamelijke en psychische schade.

Kamp Moria vanaf een heuveltop

Kaart van het kamp


Alledaagse geluiden in de medische tent

Hun levens zijn zijn tot stilstand gekomen

Het  “hotspot“ kamp Moria is een voormalig militair terrein, ooit ingericht om maximaal 2000 mensen te kunnen huisvesten. Er zijn er op dit moment meer dan drie keer zoveel, rond de 7000 mensen. Het kamp ligt op een heuvel omringd door talloze met prikkeldraad uitgeruste hekken en wachttorens. De omstandigheden zijn totaal ongeschikt voor menselijke bewoning. De bewoners zijn weliswaar vrij om het kamp te verlaten en zich over het eiland te begeven, maar de meesten zijn meer bezig met overleven en gezond blijven dan dat ze kunnen genieten van datgene wat Lesbos te bieden heeft. Zodra ze Moria binnenkomen, worden ze naar een registratiegebied gebracht waar ze worden gefotografeerd, hun vingerafdrukken worden genomen en waar naar hun land van herkomst gevraagd wordt. Daarna krijgen ze identiteitskaarten, een medische evaluatie en een datum voor een interview met de Europese of Griekse immigratiediensten. De meeste mensen hebben geen papieren omdat ze, wanneer ze in haast moeten vluchten, geen tijd of gelegenheid hebben om iets mee te nemen. Of hun papieren gaan onderweg verloren, worden gestolen door dieven of smokkelaars, afgenomen door de grenspolitie of raken kwijt op zee. Het kamp bestaat nu uit verzakte tenten, zelfgebouwde hutten, of als je geluk hebt iets dat nog het meeste lijkt op een scheepscontainer. Soms volgepakt met wel 20 mensen, terwijl ze bedoeld zijn voor maximaal 4. Modderige paden lopen tussen de tenten en containers door. Er zijn maar 120 toiletten en 75 douches die de vluchtelingen moeten delen. De Verenigde Naties stelde dat vrouwen en kinderen grote risico’s lopen op seksueel misbruik in het kamp en riep het kampmanagement op om meer politie in te zetten. De VN verklaarde de sanitaire ruimten na zonsondergang tot no-go zones voor vrouwen en kinderen zonder begeleiding. Zelfs overdag kan douchen heel gevaarlijk zijn. Een paar vrouwen die ik sprak vertelden dat ze al twee maanden niet durfden te douchen, uit angst om verkracht te worden.

Een paar meter buiten de stalen hekken van Moria is op een naburige heuvel een geïmproviseerd kamp ontstaan, genaamd The Olive Grove, waar honderden mensen, vooral jonge mannen en vrouwen leven zonder enige bescherming. De meeste tenten zijn opgetrokken uit juthout, roestige metalen pijpen en hergebruikte dekzeilen. Het eerste wat je ruikt als je er komt is de geur  van rottend afval en urine, aangezien er weinig vuilnisbakken zijn en de riolering slecht is.

“Er zijn veel nare dingen gebeurd. Daar kan ik niet over praten. Als ik erover praat, hebben ze gezegd dat ze mij zullen doden en mijn vader en mijn broer “ – iemand die in Irak aan ISIS is ontsnapt.

Op de eilanden en dan verder

Twee jaar geleden sloot de Europese Unie een verdrag met Turkije met de bedoeling om de illegale migratie naar Europa een halt toe te roepen door het afsluiten van de hoofdroute over zee naar Griekenland, die door miljoenen vluchtelingen en migranten gebruikt werd. De deal wordt door diverse hulporganisaties bekritiseerd en betekent dat de vluchtelingen en migranten die er in slagen de Griekse eilanden te bereiken, gevangen zitten op de eilanden. Hen wacht deportatie terug naar Turkije, tenzij de Griekse autoriteiten beslissen dat ze recht hebben op asiel in Griekenland. Alleen de meest kwetsbare asielzoekers, zoals zwangeren, jongeren zonder begeleiding en slachtoffers van marteling, of asielzoekers met familieleden elders in Europa mogen naar het vasteland reizen. Daar wordt ze betaalde woonruimte aangeboden. Of als dat er niet is, verblijf in een ander kamp dat beter is uitgerust dan die op de eilanden. Het aantal vluchtelingen dat teruggestuurd wordt naar Turkije bedraagt nog maar enkele tientallen per maand, doordat asielzoekers in beroep gaan tegen afwijzingen en juristen de rechtsgeldigheid van de uitspraken aanvechten. Daarbij komt nog dat de Griekse politie bepaald heeft dat dat de vluchtelingen het eiland van aankomst niet kunnen verlaten totdat hun asielaanvraag in behandeling is genomen. De meeste vluchtelingen willen naar Duitsland of andere Noord-Europese landen. Tienduizenden van hen zitten nu vast in Griekenland omdat hun vervolgroute is afgesloten. Sinds de deal is het aantal vluchtelingen over zee sterk afgenomen, maar het heeft vele duizenden anderen niet ontmoedigd de reis te maken. In 2016 kwamen er 173.561 mensen over zee en verloren er onderweg 434 mensen hun leven. In 2017 kwamen er “maar” 29.595 mensen aan en overleden er 61. In de eerste 5 maanden van 2018 ligt het aantal aankomsten op  11.133 en zijn er 35 doden gemeld langs de oostelijke Mediterrane route.

“Ik zit nog steeds vast op dit eiland, al bijna twee jaar. Ik wil hier niet sterven, maar de enige toekomst is onze vrijheid en die willen ze ons niet geven “ – een jonge vrouw, uit Syrië gevlucht

Vertrek uit Moria

De afgelopen drie jaar heb ik tussen talloze hulpverleners gewerkt en veel vluchtelingenkampen bezocht, maar ik heb nergens mensen gezien in zulke omstandigheden als in Moria. Wat me het meest zorgen baart, naast de omstandigheden, is het gevoel van machteloosheid. Niets kunnen doen voor de vrouwen, mannen en kinderen in het kamp. De meeste kinderen die ik zag zijn erg jong en hebben weinig kans op een voorspoedige toekomst, als zij niet geholpen worden buiten de prikkeldraadhekken. Zij groeien hier op. De gedachte daaraan maakt me verdrietig. Terwijl het zo eenvoudig zou kunnen zijn om deze wanhopige situatie te veranderen. De Europese regeringen moeten de menselijke waarden tonen die zij zeggen te vertegenwoordigen en zo mensen een eerlijke asielprocedure garanderen. Ik ga door met helpen met wat er in mijn macht ligt en ik hoop snel terug te komen om de verhalen te delen en de vluchtelingen een stem te geven. Aan iedereen die overweegt om hulp te verlenen: ik kan het niet genoeg aanbevelen. Het zal je leven veranderen, je uitdagen buiten je comfortzone te stappen en je een bescheiden inkijk bieden in de levens van mensen.

Tekst en foto’s: Kenny Karpov
Nederlandse vertaling: Hetty van Dijk

Fotograaf Kenny Karpov heeft in mei 2018 het werk van Stichting Bootvluchteling in Kamp Moria vastgelegd. Ben je benieuwd naar zijn foto’s en verhalen? Kijk dan op Instagram @stichtingbootvluchteling