Handvatten voor mentale problemen in Moria, heeft dat zin?

‘Als jullie dit dit elke avond zouden doen, zou ik elke avond komen.’

Dat zegt een van de Afrikaanse mannen die ik ontmoet bij de emotional wellbeing workshop van Stichting Bootvluchteling. Ik ben blij verrast dat eventuele taboes deze grote, stoer uitziende mannen niet tegenhouden om te komen. En nog meer om te zien dat de workshop ze helpt. Door de zware, uitzichtloze situatie in Moria lijkt wekelijks een paar uur psychosociale ondersteuning misschien een druppel op een gloeiende plaat. Maar het blijkt veel meer dan dat. De nood is ook hoog: Artsen zonder grenzen noemt de situatie op Lesbos een ‘Mental Health Emergency.’ Toch is laagdrempelige mentale zorg op de Griekse eilanden schaars.

‘Ik kan me voorstellen dat NGO’s terughoudend zijn omdat ze geen trauma’s willen oprakelen die ze niet kunnen behandelen in deze onstabiele situatie met vrijwilligers en kortdurende programma’s’, zegt sociaal werker Leanne Creasy.

Leanne ontwikkelde de programma’s voor mentale hulp samen met andere ervaren professionals, waaronder een aantal psychologen. Ze vertelt hoe deze programma’s eruit zien, waarom de gekozen praktische insteek zo waardevol is en hoe we escalatie door trauma’s voorkomen.

Emotional wellbeing workshop en stress relief classes

We runnen twee programma’s in Moria om mensen met psychische problemen te helpen: de emotional wellbeing workshop en stress relief classes.

De emotional wellbeing workshop bestaat uit vier opeenvolgende sessies waarin we deelnemers leren hoe hun gedachten, gevoelens en gedrag elkaar beïnvloeden. En dat ze hier meer controle over hebben dan ze denken. Om deze rode draad heen doen we twee dingen:

  1. We werken aan zelfvertrouwen, door deelnemers bewust te maken van positieve ervaringen en te oefenen met zelfcompassie. Hierbij kun je denken aan het opschrijven van (kleine) positieve dingen die ze meemaken en hun talenten.
  2. We geven handvatten voor veel voorkomende mentale problemen in Moria, zoals slapeloosheid, depressie, zelfmoordgedachten en paniekaanvallen. We vertellen hoe deze ontstaan en hoe je ermee om kan gaan. Zo leggen we uit dat het bij een paniekaanval belangrijk is om te focussen op de omgeving en om ademhalingsoefeningen te doen. Daar oefenen we dan ook mee.

Tijdens de Stress Relief Classes helpen we deelnemers om hun emoties beter te controleren door te oefenen met relaxen en meditatie. We leren deelnemers om zichzelf naar het hier en nu te brengen met bijvoorbeeld ademhaling- en mindfulnessoefeningen. Dat is waardevol, omdat veel mensen in Moria zich continu zorgen maken over het verleden en de toekomst. Dit zorgt voor stress, slapeloosheid, paniekaanvallen, hoofd- en rugpijn. Door je gedachten te verzetten naar het heden kun je deze klachten verminderen.

Je situatie kan je niet veranderen, hoe je je daarbij voelt wel

Leanne vertelt dat beide programma’s draaien om het geven van een saamhorigheidsgevoel, hoop en grip.

‘Veel deelnemers zijn alleenreizende mannen. Ze voelen zich vaak eenzaam. Door mee te doen met de lessen in groepsverband voelt het alsof ze ergens deel van uitmaken. Als ik ze vraag wat ze uit de bijeenkomsten halen zeggen ze zelf ook dingen als: acceptatie, je welkom voelen, je minder alleen voelen. Het delen van ervaringen en gevoelens geeft ook hoop. Het is hoopvol om te horen dat anderen met dezelfde problemen worstelen én oplossingen vinden.’

‘Naast het bieden van een saamhorigheidsgevoel en hoop, is het belangrijk dat we handvatten geven die helpen omgaan met de zware omstandigheden in Moria’, gaat Leanne verder. ‘Je verleden en de moeilijke situatie waar je in zit kun je namelijk niet veranderen, maar hoe je daar op reageert wel.’

Deze focus op omgaan met het moeilijke heden is een duidelijk verschil met therapie om trauma’s te verwerken: zorg die heel hard nodig is in Moria, maar die wij helaas niet kunnen bieden met ons roulerende team. Daar is namelijk individuele, langdurige therapie door dezelfde specialist voor nodig.

Aan het begin van de lessen uiten deelnemers vaak weerstand tegen die focus op het heden: ‘Deze oefeningen helpen toch niet om te vergeten wat ik heb meegemaakt, ik wil medicijnen’, ‘Weggaan uit Moria is het enige wat mij kan helpen’. Deelnemers in het nu brengen en houden is dan ook de belangrijkste taak en tegelijk de grootste uitdaging voor de groepsleider. Ik zag Leanne dit vaker doen tijdens de workshop, bijvoorbeeld door te zeggen:

‘Ik begrijp dat je kwaad bent om wat je is overkomen. We kunnen ons waarschijnlijk geen voorstelling maken bij de vreselijke dingen die je moest doormaken, maar je kan het verleden niet veranderen. De manier waarop je omgaat met je gedachten en gevoelens in het nu kun je wel veranderen. We gaan daar vandaag mee oefenen om je te helpen weer meer controle te krijgen over je emoties.’

Ze vertelt me later dat het erg uitdagend kan zijn om deelnemers steeds terug te halen naar het nu. Maar dat het erg belonend is als het lukt en je ze meer hoopvol of ontspannen weg ziet gaan dan ze kwamen.

‘Hij praatte met niemand en deelt nu zelfs flyers uit van onze programma’s’

Gelukkig gebeurt het regelmatig: dat deelnemers zich beter voelen na de emotional wellbeing workshop of stress relief classes. Toen ik een paar weken geleden meedeed met de mindfulnessoefeningen viel mijn buurman zelfs in slaap: het toppunt van ontspanning! Ook vertelden artsen van andere NGO’s in Moria onze coördinatoren dat patiënten die de workshop en lessen bij ons volgen vaak in verbeterde conditie bij ze terugkomen. Zowel psychisch als lichamelijk. Een paar uitspraken van deelnemers zelf:

‘Deze groepen helpen me om mijn stressniveau te verlagen.’

 

‘Ik heb afgelopen week beter geslapen.’

 

‘De informatie die we krijgen helpt ons om onze gevoelens beter te begrijpen en balans te vinden.’

 

‘Iedereen die meedoet komt uit een ander land. We delen onze gevoelens en ideeën. Het is als een familie.’

De laatste quote komt van een man die vanaf de start in januari bij de emotional wellbeing workshop was. Leanne herinnert zich hem nog goed, door de indrukwekkende verandering die ze bij hem zag. Ze vertelt.

‘Hij gedroeg zich erg teruggetrokken toen hij voor het eerst naar de workshop kwam. Hij praatte niet en maakte geen oogcontact, zat alleen maar in de hoek te mompelen. Ik herinner me dat een andere medewerker van de stichting zich zorgen maakte; ze vermoedde dat hij psychotisch was. Na een paar bijeenkomsten zag ik enorme progressie. Hij praatte, zei dat de groep voelde als een familie en dat hij het fantastisch vond dat al deze mensen hun gevoelens deelden. Hij begon zijn enthousiasme hierover ook met anderen te delen, bijvoorbeeld door aan nieuwe deelnemers uit te leggen wat we tijdens de bijeenkomsten gingen doen. Een paar weken geleden vertelde hij me zelfs dat hij onze hand outs heeft gekopieerd en ze uitdeelt op plekken waar wij moeilijk kunnen komen. Door naar onze workshop te komen realiseerde hij zich dat hij zijn gevoelens en gedachten kon veranderen door zijn gedrag te veranderen.’

Het zien van zulke prachtige veranderingen bij deelnemers vindt Leanne het mooiste aan haar werk in Moria; als ik haar spreek staat  ze op het punt om naar huis te gaan na vier maanden.

‘Het was een overweldigende ervaring. Ik voel me bevoorrecht dat mensen hun tijd, verhalen, emoties en ervaringen aan mij toevertrouwden. En dat ik deze veranderingen bij ze mocht meemaken. Natuurlijk komt dat niet alleen door onze workshop en lessen, maar het heeft zeker een verschil gemaakt. Het is zo belangrijk dat we dit doen.’

Haar ogen worden vochtig als ze dit zegt. Ik vraag haar tot slot waarom ze vier maanden geleden besloot om naar Lesbos te komen.

‘Op de middelbare school bij geschiedenislessen leerde over humanitaire rampen. Toen zei ik net als de meeste kinderen in mijn klas: ik was opgestaan, ik had mensen in nood geholpen en had niet toegekeken als er dingen gebeurden waar ik het niet mee eens was. Nu zijn al deze kinderen volwassen geworden en kijken de meesten de andere kant op, ze kiezen om zich niet te bemoeien met wat er gebeurt in Griekenland. Veel mensen doen niks, terwijl we allemaal kunnen zien wat er speelt op social media. Het is niet te ontkennen en het is onmenselijk. Ik wilde het goede doen en mezelf scheiden van de acties van mijn land, van de EU. Het is te makkelijk om te negeren wat er gebeurt op een klein Grieks eiland aan de rand van Europa en de andere kant op te kijken.’

Wil jij helpen?

De situatie in Moria is schrijnend: er is geen privacy, het is er gevaarlijk, inwoners hebben geen toekomstperspectief en ze kunnen nauwelijks hulp krijgen bij het verwerken van hun verleden. Dat veel vluchtelingen kampen met psychische problemen is dan ook logisch. We vinden dat dit moet veranderen: het is mensonterend! Tot die tijd helpen we mensen in kamp Moria om het beste van de situatie te maken, onder meer met de emotional wellbeing workshop en Stress Relief Classes.

Wil jij ons een steuntje in de rug geven? Dat kan door te doneren via Tikkie: kies voor 5 euro of 10 euro.
Of doneer een bedrag naar keuze. Elke euro helpt!

Tekst: Suzie Geurtsen
Foto’s: Kathelijne Reijse Saillet