Mensheid: wat is de waarde en de waardigheid van een mensenleven? (Deel 1/2)

Mensheid is een vreemd concept. Het is één van de universeel gebruikte en toegepaste concepten dat politieke, religieuze en sociale verschillen overschrijd. Het is een concept dat iedereen lijkt te kennen, maar waar niemand de betekenis van lijkt te weten. Overal ter wereld zijn er mensen die handelen in naam van de mensheid. Mensheid zou iets universeels zijn, iets waar ieder mens een deel van uit maakt. Echter, als mensheid zo een universeel concept is en er zo velen handelen in naam van de mensheid, waarom lijken sommige mensen dan toch net iets meer van de mensheid deel uit te maken dan anderen?

Nog steeds zijn er dagelijks berichten in het nieuws met foto’s van te kleine bootjes vol met mensen die proberen een oversteek naar Europa te maken; zijn er mensen die in onverhitte tenten slapen in het kamp op Samos terwijl het winter is; zijn er vele mensen met tand- en oogproblemen in het kamp die op de korte termijn nergens terecht kunnen; zijn er vele mensen die staan te popelen om verder te ontwikkelen, maar daar nu geen middelen toe hebben; en zijn er in het algemeen zovelen die in het kamp in Samos moeten wonen, omdat zij per bootje de oversteek naar Griekenland hebben gemaakt.

Filosoof Hannah Arendt (1951) zegt dat tegenwoordig, nu wij leven in een wereld die ingedeeld is in natiestaten, het concept van menselijkheid nauw samenhangt met het concept burgerschap. Vanaf het moment dat je geboren wordt, ben je vaak meteen al een burger van het land, van de natiestaat, waarin je geboren bent. Daarnaast stelt zij dat wanneer je dus alleen nog maar mens bent en geen burger meer, je in een ontzettend kwetsbare positie komt te zitten. De praktijk van het concept mensheid, lijkt toch niet zo universeel omvattend te zijn als het doet vermoeden. Elke dag opnieuw besef ik me bij het uitdelen van onze kopjes thee vanuit de milkroom, dat de situatie in het kamp waarin we ons bevinden zo ontzettend schrijnend is. Voor mij staat het kamp gelijk aan het uitvoeren en praktiseren van het concept menselijkheid. Door een vluchtelingenkamp vorm te geven, geef je in mijn mening ook boodschap over hoe je vindt dat een vluchteling moet leven na een tocht in een klein bootje richting Griekenland. Het geeft voor mij weer dat je wanneer je je als persoon tijdelijk buiten de grenzen van burgerschap vertoeft, het schijnbaar de bedoeling is om in dergelijke omstandigheden als Samos te leven. Voor mij illustreert het kamp niet alleen een setting waar je blijkbaar moet wonen als je vluchteling bent, maar ook een omgeving die vluchtelingenlevens, mogelijkheden en persoonlijke ontwikkelingen structureert. Het inrichten van zoiets als een vluchtelingenkamp staat in mijn ogen gelijk voor het maken en vormgeven van vluchtelingenlevens.

Tekst: Rozemijn Aalpoel
Hannah Arend 1951 The Origins of Totalitarianism. New York: Meridian
Foto: Bas Bakkenes