Op 15 januari brak op Lesbos de laatste fase aan van het proces tegen 24 hulpverleners die terechtstaan voor mensensmokkel en lidmaatschap van een criminele organisatie. Al sinds 2018 wachtten zij op deze dag, binnen een proces dat er met het volledig ontbreken van juridische grond of bewijs, nooit had mogen komen. 

Hun ‘misdaad’? Het helpen van mensen in nood. Mensen die na een gevaarlijke overtocht uitgeput, onderkoeld en bang de kust bereikten. Mensen die water, een warme deken, eerste hulp en geruststelling nodig hadden.

Journalist Noortje Smelting was bij deze laatste zitting waar de hulpverleners zelf aan het woord kwamen.

Sarah Mardini is vooral ontzettend boos. Zelf gevlucht uit Syrië, redde zij samen met haar zus in 2015 vele levens door zwemmend de zinkende boot waarin zij samen met anderen de oversteek vanuit Turkije maakte naar de kust te trekken. In 2026 kwam ze terug als hulpverlener. “Dit land heeft mijn leven verpest. Ik ben boos. Ze hebben mijn hart gebroken. Alleen omdat ze vluchtelingen haten. Vluchtelingen zoals ik” zegt ze in haar getuigenis.

Seán Binder, inmiddels zelf jurist, deelt dat hij in afwachting van de uitspraak nog niet aan het werk kan binnen zijn beroep.

Pieter Wittenberg hoopt vooral dat de uitspraak – hij is ervan overtuigd dat de conclusie vrijspraak zal zijn – hulpverlening die nu uit angst niet verleend wordt, weer mogelijk zal maken. Zoals het redden van mensen in nood op zee.

Pieter had, zegt hij, ‘een rekening te vereffenen’. Zijn vader ontvluchtte oorlog. “Ik had alleen nooit verwacht dat het helpen van mensen in nood er ooit toe zou kunnen leiden dat ik hier nu voor u sta”, zei hij tegen de rechter.

Rond 19.30 volgt de verlossende uitspraak: vrijspraak. 

De enige juiste uitspraak. Het was een flinterdunne, op niets gebaseerde zaak. 

Een einde aan jarenlange onzekerheid met grote persoonlijke en professionele impact voor de hulpverleners. En hopelijk het begin van meer ruimte voor broodnodige humanitaire hulp aan mensen op de vlucht. 

De criminalisering van hulpverlening heeft directe invloed op de zorg die wij en andere hulpverleners kunnen bieden. De slachtoffers zijn mensen op de vlucht: het wordt steeds moeilijker gemaakt hen de zorg te bieden die zo hard nodig is.

Deze rechtszaak staat echter voor iets groters. De structurele criminalisering hulpverleners gaat door. In Griekenland is een nieuw wetsvoorstel in de maak dat NGOs en hulpverleners het werk nog moeilijker maakt. 

Maar vandaag vieren we deze overwinning. Met hoop op meer menselijkheid, solidariteit en rechtvaardigheid.

Esther Vonk, directeur Stichting Bootvluchteling samen met Europarlementarier Tineke Strik over de rechtszaak en de impact die dit heeft op hulpverlening op NPO Radio 1 in ‘De Rode Draad’ De Rode Draad | NPO Radio 1

Zie ook Grieks proces over hulp aan vluchtelingen zet alle hulpverleners op scherp

Foto bij dit bericht: AFP