Toename psychische klachten sinds lockdown kamp Moria, evacuatie is nú nodig

Een uitbraak van COVID-19 in kamp Moria komt steeds dichterbij. Het aantal besmettingen op Lesbos steeg de afgelopen weken aanzienlijk. De lockdown, die mensen al sinds maart beperkt het kamp te verlaten, is nog verder aangescherpt. De artsen van Stichting Bootvluchteling zien sinds de lockdown een grote stijging van psychische klachten onder bewoners van het kamp. ‘Mensen kunnen nergens terecht, terwijl de nood juist nú enorm groot is.’

Het aantal coronabesmettingen op Lesbos liep de afgelopen weken op tot zeker vijftig. Een virusuitbraak in kamp Moria komt zo steeds dichterbij. De gevolgen van een uitbraak in het overvolle kamp zijn niet te overzien. Eén coronageval in Moria – een kamp met 15.000 inwoners, gebrek aan stromend water, hygiëne en medische voorzieningen én veel mensen met kwetsbare gezondheid – kan met gemak in een paar dagen het hele kamp besmetten. Daarbij komt dat Artsen zonder Grenzen haar COVID-19 isolatiecentrum eind juli onder druk van Griekse autoriteiten heeft moeten sluiten. 

Sinds het begin van de lockdown, nu al half jaar geleden, mogen mensen het kamp alleen nog verlaten met toestemming van politie of een doktersverklaring. Sinds de nieuwe besmettingen zijn de maatregelen nog verder aangescherpt: alle zogenaamde non-essentiële activiteiten zijn nu verboden, waaronder onderwijs en psychische ondersteuning. De restricties om het kamp te verlaten zijn discriminerend: zij gelden alleen voor mensen uit Moria. Andere bewoners van het eiland mogen zich vrij bewegen. 

Schrijnend gebrek psychische zorg
De maatregelen beperken de toegang tot essentiële voorzieningen zoals gezondheidszorg, onderwijs, juridische hulp en voedsel. Mensen die dringend zorg nodig hebben van het ziekenhuis, de psycholoog, apotheek of tandarts kunnen amper worden doorverwezen. ‘Dit is altijd al een groot probleem in Moria, maar is nu nóg extremer. Mensen lopen rond met zware gebitsontstekingen die niet behandeld kunnen worden. Daarnaast zien we vooral een schrijnend gebrek aan psychische zorg. Er wás al bijna niets op dit vlak, maar nu kunnen getraumatiseerde mensen echt nergens meer terecht. Terwijl de nood nu juist zo enorm groot is’, zegt Karin Arendsen, veldcoördinator van Stichting Bootvluchteling op Lesbos.

“Er wás al bijna niets op dit vlak, maar nu kunnen getraumatiseerde mensen echt nergens meer terecht. Terwijl de nood nu juist zo enorm groot is.”

Geen preventie meer
Sinds de lockdown is het aantal psychische klachten in het kamp toegenomen. Bestaande psychische klachten zijn verergerd, vertelt Jamilah Sherally, medisch coördinator van Stichting Bootvluchteling op Lesbos. ‘Denk hierbij aan duidelijke psychische klachten zoals depressiviteit, paniekaanvallen, suïcidale gedachten, stijging van zelfbeschadiging onder minderjarigen en huiselijk geweld. Maar ook aan klachten die direct verbonden lijken aan mentale gezondheid, zoals hoofdpijn, slapeloosheid, lage rugpijn en maagklachten. Opmerkelijk genoeg begonnen de klachten van de meeste patiënten bij aankomst in Moria.’ 

Gebrek aan preventie heeft mogelijk geleid tot het ontstaan van veel nieuwe klachten. Door de beperkende maatregelen heeft Stichting Bootvluchteling haar psychosociale hulp in het kamp moeten stilleggen. ‘Veel klachten die wij zien, hadden preventief verholpen kunnen worden. Bijvoorbeeld door de mental health en stress relief groepen die wij normaal gesproken aanbieden’, zegt Sherally. Het verbod op psychosociale hulpverlening, ook van andere organisaties, leidt in combinatie met de lockdown bij veel mensen tot veel stress en machteloosheid. Arendsen: ‘Mensen zitten in een snikheet kamp zonder basisvoorzieningen. Zij hebben geen enkel perspectief en kunnen niks anders dan stilzitten en wachten. Het nietsdoen onder deze omstandigheden is voor veel mensen gekmakend.’ 

“Mensen hebben geen enkel perspectief en kunnen niks anders dan stilzitten en wachten. Het nietsdoen onder deze omstandigheden is voor veel mensen gekmakend.”

 

Ook kinderen slachtoffer
Niet alleen volwassen, ook de duizenden kinderen in Moria leiden ernstig onder de gevolgen van de lockdown. Zij kunnen niet meer naar school, de enige plek waar zij even kind kunnen zijn en hun zorgen kunnen vergeten. Zij zitten dagenlang in hun tent zonder enige afleiding en staan bloot aan pittige, langdurige stress. Dit kan enorm schadelijk zijn voor hun ontwikkeling. Artsen in Moria zien kinderen die gestopt zijn met praten of zelfs niet meer slapen en die op 10-jarige leeftijd weer zijn gaan bedplassen. 

Zonder adequate zorg zal de situatie met de dag verergeren, vreest Sherally. ‘Lockdowns hebben wereldwijd gevolgen voor de mentale gezondheid. Onder de erbarmelijke omstandigheden van een kamp als Moria worden de gevolgen heel duidelijk zichtbaar. We hebben geen exacte cijfers, maar ik durf te stellen dat de meeste medische problemen in Moria een direct resultaat zijn van mentale klachten: of het nu gaat om slachtoffers van steekpartijen, patiënten met slaapklachten of de vrouw die al voor de zevende keer terugkomt met hoofdpijn. Goede zorg en preventie hadden deze klachten kunnen voorkomen. Nu wordt het probleem alleen maar groter en groter.’

Artsen in Moria zien kinderen die gestopt zijn met praten of zelfs niet meer slapen en die op 10-jarige leeftijd weer zijn gaan bedplassen. 

Evacuatie nodig
Evacuatie is daarom de enige echte oplossing en is nú dringend nodig, bepleiten Arendsen en Sherally. ‘De kans dat corona het kamp bereikt, is heel aanzienlijk. De gevolgen zullen zeer dramatisch zijn. Mensen zijn al heel kwetsbaar en zullen hierdoor sneller ziek worden. De druk op de lokale gezondheidszorg zal nog verder toenemen. Het enige ziekenhuis van Mytilini kan dit met onvoldoende personeel en beademingsapparatuur en slechts zes IC-bedden niet aan. Ik vrees dat hierdoor paniek zal ontstaan en dat ook patiënten die om andere redenen zorg nodig hebben niet meer gezien kunnen worden. Uiteindelijk vrees ik dat mensen hierdoor onnodig zullen overlijden’, zegt Arendsen.

‘Moria is een officieel Europees vluchtelingenkamp. Het feit dat Europa, wetende wat het gevolg van een corona uitbraak hier kan zijn, mensen nog steeds geen humane opvang en eerlijke asielprocedure biedt, ís en blijft ongekend. Het wordt hoog tijd dat andere EU-landen hun verantwoordelijkheid nemen, zich houden aan het Vluchtelingenverdrag en – in solidariteit met Griekenland – gezamenlijk zorgen voor goede opvang van deze mensen. In tegenstelling tot wat de Nederlandse regering zegt, is dit weldegelijk een structurele oplossing.’